1927an , Segundo Olaetak Elai-Alai taldea sortu zuen Gernikan, eta huraxe izan zen formalki eratutako Euskal Herriko lehen folklore-dantza taldea. Halaber, errepublika garaian eta Eusko Gaztediren eskutik, euskal udalerri gehienetan ezpatadantzari taldeak sortu ziren. Gerra zibileko geldialdiaren ostean, berrogeita hamargarren hamarkadan, gerraosteko lehen dantza taldeak agertzen hasi ziren. Euskal Herriko kultura eta folklorea gorde eta zabaltzeko asmoz emandako pausu horren ondorioz, dantza tradizionalak beraien inguru naturaletik atera egin ziren ikuskizun gisa oholtza gainean eskaintzeko. Prozesu horretan, kontestuaz gain, dantza tradizionalaren funtzioak ere eraldatu egin ziren, ikuskizuna bihurtuz eta horren ondorioz beste elementu batzuk ere aldatu ziren, besteak beste, jatorrizko musika, koreografiak, pausuak, jantziak…

Olaetatarrei dagokionez, Victor izan zen bere aita Segundoren oinordekoa eta beranduago bere akademia bihurtuko zenan zuzendari lanetan aritu zen; folklorean oinarritutako ikuskizun koreografiko berrien diseinuan eta sorkuntzan aitzindariak izan ziren Olaetatarrak. Azken hamarkadetan, eta ikuspuntu koreografiko berrituekin, Juan Antonio Urbeltz eta Argia bere taldea buru izan dira erro tradizionaleko sorkuntza koreografikoaren inguruko mugimendu berrian. Ildo horretan lan egiten du Claude Iruretagoyenak zuzendutako Maritzuli Konpainiak ere (http://maritzuli.eke.org-en); berau dugu ikus-entzunezko sorkuntza koreografiko modernoaren eta euskal dantza tradizionalarenganako begirune eta ezagutza sakonaren artean bat egiten hobeen jakin izan duen taldeetako bat.

CDak ikuskizunaren estruktura jarraitzen du eta berau da funtsean ikuskariaren sound-tracka edo soinu-banda osatzen duen musika. Arrazoi nabariengatik, pieza batzuk moldatu egin dira, CD bertsioan zentzurik ez duten soinu efektuak edota kontestu koreografikotik kanpo beharrezkoak ez diren errepikapenak kenduz. "Aurrez-aurre" ikuskizunerako sortu eta grabatutako musika bada ere, CD honetako musika, batez ere eta bereziki, oholtzatik haratago dantzatzeko musika da, dantza eta erromeria piezak baitira, berbarako martxak, mazurkak, kontradantzak, jauziak… Agian, musika herrikoi izaera horrek, gizartekoia eta erabilgarria izateak, bultzatu gaitu CDa editatzera: etxean edo kotxean entzuteko musika, baina baita dantzazaleen artean erabiltzeko materiala ere, esaterako Dantzaldi Ibiltariko tailer, ikastaro eta erromerietan.

Gure web-ean, bonus-extra bezala Aitorrek grabatutako Paperezko iantzak zk 20, 23 eta 30 jarri ditugu; horiek azkenean ez ziren sartu ikuskizunean ezta CDan ere, baina guri altxorrak iruditzen zaizkigu.