Kolaziņok, erderaz Parroquia esan gure dau, baiņa Kolaziņo, guretzat Bedia da, Colaciķn de San Juan de Bedia, hau da, Bediako parrokie. Kolaziņokoa zan Juan Aiesta Urkidi, dultziņerue edo gaiterue, eta gure maisutzet izan dogune. Juan Aiesta, "Juan Gaiteru", Aztegieta baserrien jaio zan 1893.eko martien 7en. Barrueta baserrire ezkondu zan, han ezagutu genduan guk, eta han bizi izan zan bere heriotza egunerarte, 1988.eko zemendien baterarte. 14 urte ebazanean Demetrio Artetxegaz hasi zan dultziņea ikasten eta beragaz hasi zan inguruetako erromeri guztietan jotzen Urkiolan, Zorrontzan, Durungon, Gerniken, Artxandan, Begoņan, Bedian, Deustun, Galdakon... Alargundu zanean dultziņea jotzeari itxi eutson, Tiliņok Iurretan antolatzen eban Trikitilari Egun baterako deitu eban arte, 1978 urtean. Eta ordutik aurrera jotzen jarraitu eban 96 urtegaz hil zan arte. Berarengandik Jabi Santamariak jaso eta osoturiko jotea da honako hau, grabatu doguzan gehienak bezela 3 bueltadune.

"Durungon bazkaldute Maņaritik gora, trukutze sartu jatan eperditik gora" diņo kopleak, eta segiduen datorrenak: "Zertako joan ziņen eperdi zabalik, eneuelako jakin trukutzik dauenik". Kontue da, Bizkaiko herri askotan, erromeririk fameuena Maņaritik gorakoa zala, Urkiolakoa. Nonok esan eban Maņaritik gora zerue ikutu leiela, eta han, erromerireko bidean, Maņarin, Juan Bilbao dultziņerue bizi zan, Bargondiko Patxi Bilbaoren lehengusue, eta dultziņea joten maisu handi bet izan zan. Berari jasotako jota ederra dogu Maņaritik Gora izena imini deutsoguna.

Mutikotan suerte handia izan neban eta neure eredu eta iturri izan ziran lau musikari ezagutu nebazan: Juan Aiesta (Barrankokoa, Kolaziņokoa), Patxi Bilbao (Bargondikoa, Dimakoa), Juan Bilbao (Maņarikoa, Patxi Bilbaoren lehengusua) eta batez be Simeon Iragorri (Arraņoko semea, Labeara ezkondu eta bertan bizi zana, Galdakon). Urrago egoazalako edo, Juan Aiesta eta Simeonengana sarriago joaten hasi nintzen. Eta laster batera, Simeon Iragorri neure maisutzat hartu nebala esan daiteke, eta berak ni ikasletzat. Gizon apala zan Simeon, eta plaza askotan ezbazan ibili be, oso dultziņeru fiņe zan, teknika eta gustu handikoa joten, altuetatik eta bajuetatik, lotute zein pikeute... artistea zan joten. Horregaitik, bere izena daroan jotearen deia be, berezitxue da, nota askodune, Galiziako gaiteruek erabiltzen deurien antzekoa, eta iņoiz, Jon Zamalloa, lagun eta artisteari entzunekoa (amesetan ez badot ein). Iragorri zan neure maisue, eta Iragorrin bizi naz geur egun, eta Iragorri jarri geuntzon jota honeri

Juan Bilbao, Maņariko Ortuoste baserrien jaio zan 1905.eko maiatzeko 8en, artzai edo pastore famili baten. Juanen aurretik, Manuel bere anaiak joteban dultziņea, baiņa 1922. urtean, soldadu egoala afriken, Melillako gerran hil zan. Beragaz eroan eban dultziņea, eta erregimenduko kapitanaren tartez, Bilbao familiak berriro eskuratu eban musika tresna. Juanek, anaiaren dultziņea hartu eta joteari ekin eutson.

Beste askoren antzean, mutil kaskondoa zala, pastore ebilen artean, bere konture ikasi eban joten Juanek. Belarri fiņe eukan eta buru argie, eta holan, pitike-pitike, inguruen entzuten ebazan doiņuek dultziņara egokitu eta danerik joten eban: tangoak, pasodobleak, baltsak, jotak, dianak...

60. hamarkadararte bere lehengusu Fermin Ortuoste eta Txomin anaiak danborra jota ibili zan plazarik plaza. Gero, franko hil zanean be, hainbat erromeritan jo eban "Bizkaiko Talde Batuak" taldearen eskutik beti Karmelo bere semeak danborra jota. Holan, plaza lagun izan ebazan, beste batzugez batera: Basilio Txiki, Juanita Gorroņo, Eduardo Eguiarte eta Felisa, Leon Bilbao eta Maurizia Aldaiturriaga.

Dultziņeru kideakaz be harreman handia eukin eban, Abadiņoko Julian "Katxarrerogaz", Dimeko bere lehengusue zan Patxi Bilbaogaz, Bediako Juan Aiestagaz edo Azkoitiko Montte anaiakaz be bai.

1991.eko San Silbestre egunean joan jakun Juan Bilbao Ortuoste.

Mugarra inguruetan ezagutu genduan Juan Bilbao, eta Mugarra izena ipini deutsogu berak joteban jota eder honeri.

Esku artean euken erramientea normalean dultziņa deitzen eben baiņe Juan Aiesta, Kolaziņoko gure maisue, Juangaiteru moduen be ezaguna zan hainbet bazterretan. Papel zarretan be, erderaz egon arren gehienak, izen biak aurkitu geinkez, "dulzaina" eta "gaita". Horregaitik gure diskoa grabatzerakoan izen biak erabiltzea erabaki genduan, dultziņea eta gaitea.

Juangaiteru benetako maisue izan zan gure belaunaldikoantzat, eta berari Jabi Santamariak egiņeko grabaziņo eta partiturei esker, gure aurreko dultziņeruen errepertorioa hobeto ezagutzen dogu. Juangaiteru 96 urterarte joten ezagutu genduan, eta bere baserrien beti egoan prest berbaldi bet eta jotaldi bet eiteko. Holan ba, berak joteban jota hau Juangaiteru deitu dogu.

San Antoniotan Urkiolara joan garenok, egunean zein errepetiziņoan, edo beste edozeiņ egunetan be, maletea hartu eta egun pasa, seguramente Sanapoliniren iturrien tragu bet ein barik ez giņen bueltauko, tragu bet eiņ, edo bertan, iturriko uraska ederrean freskatuten iminiko ardauaren tragu bet behintzet.

Santapoloniren inguruko pagadien, hainbet dantzaldi, eta hainbet kontu eta hainbet guzur esango ziren, eta horregaitik Santapolonia izena daroa Patxi Bilbaori Jabi Santamariak jasoko jota honek. Hori bai, gure maisu zaharrangandik ikasi genduanez, geure modure moldatu dogu, beti bezela. Hiru buelta grabau doguz bi egin beharrean. Egozan kanteu biek ezberdiņek ziren eta geuk bardindu egin doguz hiru bueltatan. Eta faltan botatzen genduzan hirugarren bueltarako puntapio eta harahonako bat asmatu doguz. Por tzierto! Dinamarko lagun bibolin jole eta dentistea dan Jackegaz Urkiolara joan giņen batean, enterau ginen Santapoloni dentisten patroia dala, hortik agoan ure sartu, bueltak emotea, eta guzti hori. Santapoloni jotea.

Lehenago, lehenengo eta bat kantuan ikasten zan, eta gero dantzan, eta gero musika jotzen... Dantza maisu gehienak musikariak ziran, edo bestera esanda, musika maisu tradizionalak dantza maisu be baziran. Zelan edo halan, dantzan be baekien, eta dantzan egiteko jotzen eben, erromeri ta dantzaldietan, ez kontzertuetarako. Gaur dantzarik gabeko dantza soinuak entzuten ohituta gagoz, baina hori, guretzat sikiera, ez da berezkoa, naturala. Eta horrela be agertu izan jakuz dantzan ez dakien musikariak eta musikaz ez dakien dantza maisuak. Badakigu estudioan eginiko grabaketa bat, sarritan entzuteko erabiliko dala, baina, zelan edo halan, saiatu gara dantzara moduko grabaketa bat egiten, dultziņea ta danborra jotzeko eran, erabilitako erritmoetan, esaldiak markatzeko moduan, eta batez be abiaduran. Aspaldiko danbolinteruek, dultziņeruek eta albokariek, Gitanok esango leukenez: "luzeago joten eben", eta geu be horretan saiatu gara, nahiz eta, jota ta porruren batean, bizkorregi joan garen. Dantzariek aurrean bageunkaz, seguramente oraindik be, geldoago joko geunkeen.

Aiko taldea, musika eta dantza tradizionalaren mundua ezagutarazi, ulertu, ikertu, irakatsi, sustatu, bultzatu, garatu, herrikoitu, gizarteratu eta geureganatzeko sortu genduan Euskal Herriko musika eta dantza maisuen talde batek. Gure beharretariko bat dantzan irakastea da, ikastaro zein dantzaldietan, plazetan zein unibertsitatean. Eta dantzen artean, jotea irakastea. Eta jotea lehenauko usure irakasten saiatzen gara, Galdakaoko Andra Mari dantza taldeko dantza maisu dan Kepa Artetxerengandik ikasi dogunez. Eta ikastaldiotan, gehien erabiltzen dogun jotea, ointxe entzungo dogun Patxi Bilbaok jotzen ebana da, eta horregaitik, gure artean "Ikastekoa" izena jarri geuntson eta horregaz, izen horregaz gelditu de: "Ikastekoa".

ASIER GARCIA: Gu biok, danborreroak gara. Sabiņek, dultziņea jotzen ikasi eban Simeon Iragorrigaz danborra jotzen ebala, eta ofizioz be danbolinterue da.

SABIN BIKANDI: Eta Asierrena... Asierrena danborrari porronpopon eragitea da.

ASIER GARCIA: Horregaitik konpontzen gara alkarregaz, eta horregaitik be, grabaketa honetan danborrak dultziņeak besteko garrantzie deuko, guretzat behintzet. Gure maisu zaharrak be esaten eben danborrero on batek jantzi egiten dauela dultziņearen musikea, eta dantzan dauenari be, puntuak argiago markatzen deutsozala. Eta gu horretan saiatu gara.

SABIN: Horren erakusgarri jarraian entzungo dogun Begoņara kazan izena jarri deutsogun jota. Baten baiņo sarriago, Simeon Iragorri eta Juan Aiesta elkartzen genduzanean, kontu kontari hasi eta, Juanek Begoņara kazan joaten zirela esateoskun, eta koneju eta erbi partideagaz bueltatzen zirela etxera. Bai, Begoņara kazan, geur egun Txurdinaga eta Otxarkoaga eta inguruko parajeatara.

ASIER: Haik bai denborak... Begoņara kazan jotea.

Gaur egun musika entzuten dogun modue ta gure aurrekoena ez da bardiņe. Dakigunez, lehenago, erritmoagaz batera, melodia osatzen daben interbaloak eukien garrantzia eta ez horrenbeste, interbaloen modalitateak, edo beste modu batera esanda, inportanteena notartekoak osatzen eben melodia zan, notartekoen modalitatea baino. Aspaldiko tresnen afinazioa be, jotzeko eta musika ulertzeko modu horretan lagungarria zan. Aztertu doguzan txistu, dultziņa eta alboka zarrak behinik behin, teorian eman beharreko baino tonu laburragoak daukiez, eta tonu erdi luzeagoak, oktaba, zazpi zati bardin antzekotan banatzeko joera baleukie moduen. Horrela, modelo horregaz, errezagoa zan modalitate batetik bestera pasatzea, edo beste barik tartean egotea. Kobreik! grabatzerakoan afinazio berezi hau daukien dultziņak erabili doguz, eta jo be lehenagoko modura jo doguz, sarritan esaten dogunez, modu "maiormenorrean".

Eta horren adibetzat segiduen entzungo dogun jotea, Leonena izena ipini geuntson, Arteako Leon Bilbaok jotebalako albokeagaz, baiņe, dultziņeagaz be joten zana. Eta guk, gaur egun albokari modernoak estandarizatu daben modo menorrean barik, berezko moduen jo ta grabatu dogu, gure maisu zarren modure. Eta barriz, osabea dodan Zeberioko Patxi Aramendik (Aupa osaba!), gaztetan hainbet albokari ezagutu ebazanak, batez be Juan "Txisperue", bazkalondoren batean, pieza hau kantzatzen dauanean, beti modu maiorrera jotzen dau menorrera baino gehiau.

Asi es ke, modu baten zein bestean, hemen dator Leonena.

Geure maisu izan zirenengandik, aspaldiko kontu asko entzun eta ikasi genduzan, eta horrela jabetu ginen aldaketa itzelak ikusi ebezela euren bizimoduan zehar. Batzuk ahiztu egiten jakuz, baina bat, behintzet, gogora jatort.

Basilio Etxebarria, Juan Aiesta eta Simeon Iragorri, dultziņeruak eta lagunak be baziren antza. Segun itxure, Basiliok ezkontzeko erabakia hartu eban eta despedidea Gorbean ospatu eben. Simeonek eta Juanek, txakurrek eta eskopetea be eroan ebezan, da Basiliorengana joan ziren, bere txabolean despedidea zelebretan. Elkarregaz kazan, tiroren bat bota, elkarregaz mokadu bat jan da, elkarregaz jotaldi bet egin, lo be batera... Haik bai denborak...

Basilion despedidea, izena imini deutsogu jota honeri, Jabi Santamariaren paperetan seigarren zenbakiegaz agertzen jakun jotea.

Euskera batua hedatzen hasi zanea, gutariko asko, geure herriko euskereagaz lotsatu egin giņen, ez ei genduan euskera garbie berba egiten eta. Dantzeagaz be holako zeozer pasatu zan, eta gerrostean batez be, jotea txapelketetan eta eszenarioetan dantzan egiten hasi ziranean, puntetan, saltuke, baleteko dantzarien antzean... gure herrietako dantzan egiteko modue be galtzen hasi zan. 70. hamarkadan bueltan, eta Juan Antonio Urbeltzen eragiņez zati handi batean, dantza talde batzuk tradizioaren iturrietara bueltatu ziran. Euren artean Galdakaoko Andra Mari dantza taldea.

Jotea dantzatzeko aintziņeko moduek ikertzen hasi ziren, eta ikerketak, naturala danez, Arratiara eraman ebazan Galdakoztarrak, Galdakao, Arratire begire dagoalako moduren batean. Eta, Arratia inguruko musikari eta dantzariekin lan egin ebenez, laster batera dantzan hasi ziren jota moduari, Arratiako jota izena jarri jakon, nahiz eta antzera dantzan egiten zan Berrizen, Bilbon, Alonsotegin edo Billabonan.

Beste dantza talde batzuk be hasi ziran Arratiko jotea dantzatzen, eta musikeari dagokionez, dultziņea erabiltzen be ausartu ziren batzuk, eta baten baino sarriago segiduen entzungo dogun jotea egiten eben, Jota de Arratia izenagaz. Geuk, Simeon Iragorrirengandik ikasi genduanez, eta berak joteban modure edo antzera, ba Simeonena izena jarri deutsogu. Halan ba, Simeonena, baten batentzat La Jota de Arratia.

Udabarriko goiz baten ei zan. Simeon Iragorrik, dultziņea hartu eta praktiketan joan zan basora, Durandio gaņean dagoen berezi batera antza. Eta han, harri baten gaņean planteu eta dultziņea esku artean hartu eban. Bajuetatik jotzen baekian, baiņe, altuetatik ezekian, eta han ebillen Simeon fi, eta fa, dultziņeari puzke . Horretan ebillela, dultziņean soiņuek eta zagatak entzunde, Juan Aiesta agertu jakon Simeoneri:

-Zertan habil ba mutiko?

-Juan Simeon baino urtetxu batzuk nagusiago zan da.

-Ba hemen, altuetatik joten ikesi gurean.

-Hori erreza dok ba. Aitik, ezkerreko orkoloan zuloa apur bet zabaldik bai, gogortsuau putz ein apur bet, ta ikuskok.

Ta Simeonek holan ikasi ei eban altuetatik joten, eta horregaitik, beti Juan Aiesta maisu moduan tratatzeban, eta sarriten historiatxo hau konteta eban, berarentzat oso inportantea. Bajutatik edozeinek joten dau, baina altuetatik...!

Durandioko berezien izene imini dautsogu Santamariaren paperetako zortzigarren joteari.

Plazatan dantzarako joten gabizen musikerueri, baten baiņo sarriago paseu jaku, soltureko edo trikitien dantzan egiteko jota bat joten hasi, eta dantzarako prest egoan no nork esatea:

-Hi joik beste jota bat, hau etzakiat eta, ez dakik Ezin leikela... (kantau, tarareau).

Jotea dantzan dakienak, jota bat eta danak dantzan be badakiz, edo jakin beharko leuke, pasodobleagaz edo baltsagaz pastan dan moduen. Erregular, gaur egun dantzan ikasteko eta egiteko moduek aldatu egin dire eta hor egongo da kakoa. Lehenauko denboretan, ez egoan jota bako dantzaldi edo erromeririk, eta hobetotxuau edo txartxuau mundu guztie zan jota bat eiteko gai. Jotea dantza berezie izan da dantzan egiteko eta jotzeko be. Ez dakigu bere egitura erritmikoa dan, tartekoak eta baltseoaren nahastea edo, baina joteak "hilek be piztu" egiten ei ditu. Geu be, jotalari edo behintzet, jotazaleak be bagara, eta horregaitik Aiko taldeak grabatu dauan Kobreik izeneko dultziņa diskoan, 16 jota batu doguz. Eta hamalugarrenari, izena Arraņotik Labeara ipini deustogu, gure maisu izan zen Simeon Iragorri Lemoako Arraņo auzoan jaio eta Galdakoko Labeara ezkondu zalako, eta han ezagutu genduan.

Geuretzako dultziņea edo gaitea esku artean darabilgun musika tresnaren izena da, ta musikagilea deitzeko be, berdin antzera erabiltzen zan dultziņeru zein gaiteru izena. Juan Aiesta, esate baterako, Juan Gaiteru moduan zan ezaguna inguru askotan. Baina gaur egun, sarritan, dultziņea eta gaitea ezberdintzen dira, ez bakarrik izenez, abizen ezberdinekaz erabilita be, "bizkaiko dultziņea", "metalezko dultziņea" batetik, eta bestetik, "nabarrako gaitea" eta horrelakoak ohizkoak dira.

Nabarrako gaitea, gehienetan gaur egun, bikoteka jotzen da, duo bat eginez, danborraren laguntzaz. Hori dala ta, lagunegaz batera jokeran, afinazio eta armonia batzuen laguntzaz, behar bada, jotzeko modua zelan esango geunke ba, garbiagoa, afinatuagoa, borobilagoa, estandarizatuagoa, akademikoagoa bihurtu da. Horrek daukazan gauza on eta positibo guztiekaz. Tresnak be, hobetu egin dira, eta puntako teknologia erabiltzen da gaitagintzan, bai tresnak, bai fitak egikeran.

Gure dultziņea, ordez, bakarrik jotzen da, dultziņeroa ta tanborreroa beste barik, tanborreroa edo panderoa edo dagoena. Horrek askatasun handiagoa emoten dau jotzerakoan, eta horregaitik erregular, dultziņean oraindik aintzinako jotzeko modua mantentzen dogu, berezko afinazio horregaz, apaindurak egiteko modu berezi horregaz, eta inprobisaziorako ematen dauan askatasun guztiagaz. Eta horrela, geure modure grabatu dogu Kobreik! izena daroan CD-a eta bertan, Bargondia jarri deutsogun jota hau, Bargondiakoa zalako Patxi Bilbao dultziņeru maisue.

Pedro Egia Etxebarria, 1888an jaio zan Arratiko Arantzazun, eta bertako barberue izateaz aparte, soiņularie be bazan. Pedro Egia baino Popon moduan zan ezaguna, eta soiņulari ezaguna izan zan bere inguretan. Baten baino sarriago, Artetxe dantza maisuek, Poponen jotea jotea eskatzen eustan, gogokoa eukala eta, baina eneban ezagutzen. Egun baten Artetxek Poponen jotearen grabaketa bat ekarri euztan eta geuri be gusteu jakun, batez be kanteue, erregular daukon kutsu modal horregaitik (sol la si do re mi fa mi re fa mi re mi re do si la sol...). Jaso genduan grabaketan jotea farreagaz, hillarabikoagaz, eskusoiņuegaz edo filarmonikeagaz jota baegoan be, geuk dultziņegaz joten du, beste tarteko batzukaz batera, eta piezeari izena ipinterakoan, ba, Poponena jarri deutsogu. Hemen joatzue Poponena!

Patxi Bilbao, Dimako Bargondiko dultziņeruak, hainbet kontu kontatzen euskuzan mutikoak giņela. Patxi gaztea zanean, Bilboko jaun bat joan ei zan Dimara kazan, eta Bargondiko parajeatara heldu zanean, inguruetako mendi eta basoetatik ibilteko laguntza eske joan zan Patxiren etxera. Eskupekoren bat tartean egongo zan seguru, eta aitak, Patxi agindu eban jaun horren morroi eta gidari inguruetan kazan ekiteko. Halako batean uso bat ikusi eben, eta jauk horrek, apuntau eta tiro eikeran huts egin eban. Patxik, usoa atzetik eroan eban gizona, eta berriro be bardin, apuntau, tiro egin eta huts! Berriro be, Patxik usoaren bidetik eroan eban Bilbotarra, eta berriro be huts. Azkenengo baten, gorosti baten puntan jarri zan usoa, bistara eta leku onean. Patxik, azpertute, harri bet hartu, eta harrikada bategaz usoa tragau eban hiriko jaunak eskopetea prestau orduko. Egia edo guzurre, gure maisuaren aspaldiko kontuegaz akordau, eta berak jotzeban arin-arin honeri Usoa izena jarri deutsogu.

Juan Bilbao, Simeon Iragorri, Patxi Bilbao, Juan Aiesta, Basilio Etxebarria, Demetrio Artetxe... dantzaldi eta erromerietako animatzaille izan ziran dantza gure herrietako aukera nagusie zanean elkarregaz egoteko eta harremanak egiteko. Musikariak ziran dantzaldia antolatu eta mantentzen ebenak, eta euren lana inportantea zan eta ordaindu egiten jakien jotzeagaitik. Musikoen plazak udaletxetatik antolatu eta kontrolatzen ziren. Oso ezagunek ziren erromeriak, batzuk ospe handikoak: Urkiola, Bizkargi, Artxanda, Begoņa, Santa Eufemia, Oiz... Baiņe nahiz eta mendi eta baserri inguruko erromeriak garrantzitsuak izen, ez dogu ahiztu behar, dantzatokirik inportanteena Bizkairako behintzet, Bilboko "La Casillan" egoala. Bertora etortzen ziren inguruetako dantzazale guztiak, eta baita be musikari eta jotalari artistak.

Dantzaldiak korroatan egiten ziren musikari talde bakoitzaren inguruan, eta dantzan egiteko, bikote bakoitzeko mutillek, dantza bakoitzeko ordaingu egin behar eben, txakur txiki bet, edo tokatzen zana. Guzti hau antolatzeko, musikariak kobradore bat be eroaten eban, eta gurasoak kontau dauskuenez, ohikoa zan, musikariak, joten eban artean, korroan egoazan bikoteak kontrolatzea, nork ordaindu eban ta nork ez, eta baten baiņo sarriago, kobradoreari agintzen eutson:

      - Kobreik!

Eta gure CD honetarako izen hori aukeratu dogu, "Kobreik!", erromeri eta dantzaldiak gogoratu gurean, jota eta jotalariak, ofizioa ezagutzen eben musikarien sasoia, dantzaldien sasoia Casillan eta Artxandan, Urkiolan eta Bizkargin...

Eta Kobreik! diskatik, ariņ-ariņe sosieguz dantzan egiteko Galafan izena jarri dautsogu Juan Bilbaok joteban porrusaldeari.

Jotea ta arin-arine, bikote dantzak dire, eta sasoi baten, neskak eta mutillek, gizon eta andrak elkarregaz jotea dantzatzea pekatutzat hartzen zan, dantza erotikoak ziran eta. Zelan edo halan, jotea ta porrusaldea, lagunegaz dantzan egiteko dantzak ziren, lagunegaz batera, biok alde batera ta bestera, hasteko lehenengo tartekoa edo puntapioa, gero bigarren tartekoa edo harahonakoa eta segiduen, kanteuen, koplatan, lagune heldu eta baltseoan, arrimatekoan. Sarriten, neska bi dantzan egozala, mutil bik dantzan eskatu eta laurok kurutzetara dantzan egiten eben, kurutze bat osatuz, bakoitza bere lagunegaz. Eta izen hori imini geuntzon jarraian entzungo dogun arin ariņeri, Kurtzetara.

Gaur sarritan, jotea ta porrue korroan dantzan ikusten doguz, iņok iņogaz dantzan egin barik, batzuk hona, ta bestak hara. Gure maisu batek esaten ebanez, jotea ta porrue korroan egitea dala pasodoble bat, edo txotise korroan egitea moduen, lagun barik eta suster barik.

Ikastekoan lagune

Aiko taldea, musika eta dantza tradizionalaren mundua ezagutarazi, ulertu, ikertu, irakatsi, sustatu, bultzatu, garatu, herrikoitu, gizarteratu eta geureganatzeko sortu genduan Euskal Herriko musika eta dantza maisuen talde batek. Gure beharretariko bat dantzan irakastea da, ikastaro zein dantzaldietan, plazetan zein unibertsitatean. Eta dantzen artean, jotea ta ariņariņe irakastea. Eta jotea lehenauko usure irakasten saiatzen gara, Galdakaoko Andra Mari dantza taldeko dantza maisu dan Kepa Artetxerengandik ikasi dogunez. Eta ikastaldiotan, gehien erabiltzen dogun jotea, ointxe entzungo dogun Patxi Bilbaok jotzen ebana da, eta horregaitik, gure artean "Ikastekoa" izena jarri geuntson eta horregaz, izen horregaz gelditu de: "Ikastekoa".

Joteari Lehenengoa be deitzen jakon, lehenengo joten zalako, zihur-suguru, eta ostean etorren ariņariņeri edo porrusaldeari, ba, bigarrena. Erromerietan jotzen egozala, lehenengoa amaitu, eta bigarrena jotzeko prest egozala, atoan, baten batek, korrora sartu barriek edo, lehenengoa eskatzen eban berriro: Joik lehenengoa. Eta ez dakigu horregaitik zan, ala musikari eta dantzariek jotea gustokoago ebelako, baina kontue da, jotak ariņ-ariņek baino gehiago joten zirela. Gure maisuen errepertorioa be, jotetan aberatsagoa dala esan geinke, eta geuk be, jota gehiago grabatu doguz porruek baiņo. Baiņa onartu behar, porrusaldea be gozoa dala lantzean beiņ. Eta horren adibide, gure gustokoa dogun hau, Patxi Bilbaoren baserriaren izena imini geuntsona, Ubelde. Buelta biko porrusaldea, Ubelde.

Dultziņea eta gaitea, musika tresna bardiņarentzat izen bi be badire, eta holantxik, guk geure burue dultziņeru zein gaiterutzat dogu, eta esku artean darabilgun erramintea be, dultziņea zein gaitea deitu geinke. Segun itxure, tresnaren egitureari begituta, metalezko dultziņea egurrezkoaren bertsio merkea zan hasieran, edozeinek eskuratzeko moduko tresna bat, kaletar zein baserritar. Gero, metalezkoak bere izakera berezkoa hartu eban, eta gure maisuentzat (Simeon Iragorri, Juan Aiesta, Patxi Bilbao ta Juan Bilbao) dultziņea metalezkoa zan, beste barik. Egile famatuenak Pradere familikoak izan ziran, eta grabaketa honetarako be, Pradere-ren dultziņak, eta eredu berdineko dultziņa barriak erabili doguz, ez grabaketa historiko-dokumental bat egitearren, baizik eta gustora jotzen doguzalako.

Hona hemen Ortuoste izena jarri deutsogun hiru bueltako porrusaldea Simeon Iragorriren Pradereren dultziņeagaz jota.

Kalerik kale joateko, edo sokan eskutik lotute dantzan egiteko jotzen doguzan seisporochoko kontraiantzak gure artean izen ezberdiņek hartzen dauz: biribilketa, kalejira, pasakallea, martxea... eta gaur egun apenas erabiltzen dogun "bidekoa".

Biribilketak, ez dakigu errezak direalako edo, umeak be erdi jolaz modura dantzan egiten dabelako, edo zergaitik dan, baiņa batzuk ez dabe dantzatzat hartzen, baiņe erromerietan jo eta dantzan egin dogunok, badakigu dantzaldi bat ezin leikela amaitu soka bat egin eta kalejira edo martxa edo biribilketa bat dantzatu barik. Geuk be, gure dultziņa grabaketa sorta Bidekoa jota amaitu gure izen dogu, sokan, eskutik lotute, kate bat osatute, elkarregaz dantzan luzaroan ekin dagiogun. Bidekoa.